Ernst Krenn (1897 - 1954)

Úr savninum hjá Thedori taka vit hesaferð eina yrking, sum eg minnist ein part av frá barnaárum mínum. Theodor fær skjótt orðið, men eg skal bara skoyta eitt sindur upp í tað, sum Theodor sigur um yrkjaran, eysturríkaran Ernst Krenn. Krenn kom ein túr til Føroyar í 1939 og gjørdi fleiri túrar eftir tað, men tann fyrsti túrurin hevði so stóra ávirkan á hann, at hann saman við konu síni – Franzisku – skrivaði bókina «Føroyar. Die Inseln des Friedens» («Friðaroyggjarnar) undir navninum Krenn-Gjógv. Krenn skrivaði fleiri bøkur, og tað er ikki minni áhugavert, at á Landsbókasavninum er hann skrásettur undir skaldanavninum «Álvur við Gjógv».

Sagt verður um Krenn, at hann var føroyavinur, men av tí, sum eg havi nevnt her frammanundan, kunnu vit leggja aftrat, at sanniliga var hann eisini Gjáarvinur. (Krenn var nógv avhildin av gjáarfólki, men av tí, at hann var so nógv her undir Krígnum, so var tað ikki so løgið, at ivi/ótti, hvørt hann mundi vera týskur spiónur, eisini stakk seg upp viðhvørt).

Krenn var annars útbúgvin sum lærari og málgranskari og hevði m.a. føroyskt mál og føroyska mentan sum sergrein. Krenn doyði av ólukku í Eysturríki í 1954 - bara 56 ára gamal. Hann var á veg til Føroyar, og tá ið hann skuldi skifta buss, koyrdi ein russiskur hernaðarlastbilur hann yvir, so at hann doyði. Lagt verður aftrat, at tað var hálka á vegnum. 

Theodor hevur orðið:

Henda yrking er borin fram av manni, ið borin er í heim og býr uppi í meginlandinum í Eysturríki, ein sannur Føroya vinur, sum sjálvur hevur lært seg føroyskt mál og ognað sær kunnleika um føroyska søgn og mentan. Hann hevur áður yrkt um Føroyar og hevur við skriftum gjørt sínar landsmenn kunnigar við føroyska søgu og mentan og er soleiðis ein umboðsmaður fyri føroyska mentanarlívið í útheiminum. Tá ið henda yrking um eina serstaka bygd í Føroyum hevur fingið skaldahørpu Dr. Ernst Krenns at ljóða, so er hetta bert ein tóni av teimum mongu, ið Ernst Krenns góða hjartalagi fyri Føroyum.

GJÁARLAG — Jóhan Kallsoy og gjáarmonnum verður henda yrking vígd.  

1.Gjógv, vár Gjógv, várt lítla bú,

Gjógv, vár Gjógv, vár heimbygd tú.

Tú vár Gjógv á brøttu líð,

teg vit elska alla tíð

- Gjáarmenn.

2.Tíni heim við Dalará,

millum tey tann lítla vrá,

har eg lá í móðurfavn,

elski eg mítt fedranavn

- eg Gjáarbarn.

3.Uppi haga seyður gá,

sum nú skjótast piltur ná,

og í bøi syngja enn

genturnar um fornar menn

- vit Gjáarbørn.

 4.Fjallið títt, ið fuglar ber,

kært tað mær av hjarta er.

Norður eg á Kallaroy

síggja kann við Gjáarmoy.

- vit Gjáarmenn.

5.Standa vit tá einaferð

Uppi á Egg, har ið tað er

 sýni út til hav og lív,

Gjáarmenn og Gjáarvív.

- vit Gjáarmenn.

6.Har er heimið várt, várt búgv,

 sum av øllum lovað trúgv.

Gjógv, vár Gjógv, á brøttu líð.

 eg vil elska alla tíð

- vit Gjáarmenn.

7.Og eg úti suður nógv

elski teg, o , Gjógv, o, Gjógv.

Tíni vív og tínar menn,

 Gjáarbørn og Gjáarmenn

- Eg Gjáarálv.

Hans Jacob í Horni (Hans Jacob Hansen (1908 - 1990).

Sum smádrongur við Gjógv minnist eg serliga væl Hans Jacob í Horni sum mannin, ið fekst við lossingina, tá ið "Britons Pride" kom úr Klaksvík týsdagar, og "Smiril" kom úr Havn mikudagar. Tað var so mangan, at tað ikkki var farandi við báti úr Gjónni fyri veður, og slíkar dagar bleiv varan løgd upp í Funningi, og aftur í tí sambandinum - at fáa postin og annað um Skarðið - var Hans Jacob ein av headmonnunum.

Sonur hansara, Theodor, sum doyði í 2024, hevur lagt nógv ómetaliga áhugavert skrivligt tilfar eftir seg, og eg eri sera fegin um at sleppa at leggja ein part av tilfarinum, sum snýr seg um heimbygdina, Gjógv, her út á heimasíðu mína - bygdin.fo. Her kemur so tann fyrsta frásøgnin, har Theodor hevur tikið pápa sín upp á band:

Postferðir

"Eg var við í fleiri ár at rógva um borð á postskipini við Lossibátinum. Tað var ikki altíð so tespiligt í brimganginum. Tíðliga mátti farast upp um morgunin at kanna líkindini. Streymurin hevði stóra ávirkan á flóð og fjøru. Tað mátti takast ein avgerð, antin tað skuldi farast til Funnings ella fara um borð. Posturin skuldi so fara við skipinum.

Eg plagdi at fara frá Gjógv um hálvgum níggjutíðina um morgunin. Byrðan var ikki altíð so løtt, minni enn so. Eg vildi vera í Funningi um ellivutíðina, ikki seinni. Var nógvur postur, so varð fólk biðið at bera við mær. Kom nógvur postur, so mátti eg biðja fólk úr Funningi at bera við mær niðan á Skarð.

Tá mátti eg ringja oman til Petur Kristian og biðja hann senda fólk heim á Skarð ímóti Funningsmonnunum.

Tá ið vegurin var komin heim á Skarð, plagdu teir at koma við rossi og vogni eftir tí, sum kom í skipinum. Petur Kristian átti eitt ross.

Jóan Petur á Reyninum (Joen Peter Johannesen (1908 - 1968)) - avgreiðslumaður í Funningi).

Tað var vanligt, serliga tey fyrstu árini, eg gekk og bar sjópostin millum Gjógv og Funning, at tað um veturin og út á várið var vørutrot í bygdini, tí tað var ikki lendandi við Gjógv fyri brimi. Tað kundi vera fylgjandi fleiri vikur. Tá vóru handilsmenninir noyddir at taka vørur í Funningi. Ið hvussu er, so var tað mest troðkandi vørur.

Jóan Petur á Reyninum (Joen Peter Johannesen (1908 - 1969) - avgreiðslumaður í Funningi.

Í slíkum føri plagdi Petur Kristian at biðja meg fara um borð í skipið við Jóan Peturi á Reyninum, sum var avgreiðslumaður í Funningi. So fór eg niður í lastina og fann fram tilvøruna hjá Peturi Kristiani og tók tað, sum hann skuldi hava. Ofta hjálpti eg so Jóan Peturi at skipa upp, tá ið so var, at eg var um borð. So mátti eg biðja Funningsmenn bera við mær niðan á Skarð.

Altíð vildi eg taka ta tyngstu byrðuna sjálvur. Tær mundu ikki liggja undir hundrað pund.

Tá ið so Petur Kristian, sum fyrr nevnt, hevði fingið rossið, so plagdu teir at koma við rossi og vogni heim á Skarð. Tað var ein stórur lætti at ganga leysur av Skarðinum og út. Eg minnist serliga, tá ið jólaposturin kom. Vognurin plagdi at vera rokandi fullur. Jólatræið lá oman á rokanum. Tá ið vit komu út í bygdina, flokkaðust øll børnini um vognin. Tá ið vit so komu á posthúsið, var allur barnaflokkurin samlaður um vognin.

Í 1947 var stórkavi. Eingin, ið tá livdi, minnist so stóran kava. Eg minnist tað so væl, at tað fór at kava 2. februar — sjálvan kyndislmessudag. Hann var sunnudag tað árið. Eg fór gangandi heim í Horn at vitja foreldrini seinnapartin á degnum. Henda sama dag vóru Funningsfólk niðri við Gjógv og spældu sjónleik. Eg haldi, at Poul Ejde mundi skipa fyri hjá teimum. Tað kavaði av møkum, og kavin dungaði niður.

Upp aftur betri varð tað, tá ið so bilurin kom. Eg slapp ofta upp í bilin við Benadikti. Tað kundi vera so, at hann kundi fara við skipsmonnum ella onkrum, sum fór í skipið, og eisini fór hann ofta eftir onkrum, sum kom úr skipinum.

 (Tann fremsti bilurin á myndini - Bedford 1½ tons - sum Benadikt keypti í 1950 - er tann, ið talan er um í tekstinum).

Serliga minnist eg tann fyrsta dagin, tá ið R. K. Rasmussen, doktari, kom til Gjáar í bili. Benadikt var komin heim á Skarð eftir honum. Tá ið eg kom úr Funningi niðan á endan á vegnum, so legði eg postsekkin upp í bilin. Vit bíðaðu eitt sindur eftir Rasmussen, doktara. So kom hann einsamallur sjaggandi við taskuni. Tá ið han steig upp í bilin, segði hann hesi orðini: “Hetta er ein stórur dagur — at koma við bili til Gjáar!”

Hetta var 25. apríl, sjálvan flaggdagin.

Ja, bilurin kom at verða hentur. Fólk, ið ferðaðust, nýttu hann nógv, bæði frá Gjógv og til Gjáar. Eiðisbilurin varð nýttur hinumegin og Gjáarbilurin hesumegin. Hvør kom á sín vegenda, og gingið var ímillum vegirnar."

Hans Jacob Hansen

----